Khí hậu ngày càng giữ vai trò quan trọng trong thiết kế nhà ở Việt Nam hiện nay. Trước nắng nóng, mưa lớn và thời tiết khắc nghiệt, kiến trúc sư sử dụng lớp vỏ che chắn, khoảng đệm và cấu trúc không gian nhiều lớp để tăng khả năng thích ứng của công trình. Cây xanh được bố trí tại mặt tiền, sân trong và sân thượng, góp phần giảm nắng nóng, hạn chế tiếng ồn và tạo bóng mát. Khi hiện diện ở trung tâm ngôi nhà, những khoảng vườn trở thành vùng chuyển tiếp, đưa ánh sáng và không khí tự nhiên vào sâu bên trong. Sự kết hợp giữa cảnh quan và tổ chức không gian mở giúp ngôi nhà gần gũi hơn với thiên nhiên, đồng thời cải thiện điều kiện sinh hoạt trong khí hậu nhiệt đới. Cùng với cây xanh, các giải pháp thiết kế thụ động cũng được sử dụng để cải thiện điều kiện vi khí hậu. Mái đua rộng, lớp vỏ thông thoáng, mặt tiền hai lớp và các vùng đệm giúp hạn chế tác động của thời tiết, duy trì nhiệt độ dễ chịu trong nhà. Cách làm này góp phần giảm nhu cầu sử dụng điều hòa và tạo ra môi trường sống thoải mái hơn.

Các giải pháp thiết kế thụ động ngày càng quan trọng trong những đô thị có mật độ xây dựng cao như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Đặc biệt với nhà ống có mặt tiền hẹp, chiều sâu lớn và các công trình nằm sát nhau, việc đưa ánh sáng và không khí tự nhiên vào nhà luôn là một bài toán khó. Khi nhiều thế hệ cùng sinh sống, cách chia phòng truyền thống còn dễ tạo cảm giác bí và thiếu kết nối. Kiến trúc nhà ở đương đại đang tìm cách giải quyết vấn đề này bằng các khoảng chuyển tiếp, mặt tiền thông thoáng và những khoảng mở ở giữa nhà. Các không gian này giúp ánh sáng và gió đi sâu vào công trình, kết nối các khu vực sinh hoạt nhưng vẫn giữ được sự riêng tư. Thay vì tận dụng tối đa diện tích xây dựng, thiết kế dành chỗ cho những khoảng thở để cải thiện chất lượng sống và vi khí hậu.

1. Tropical Flow/ H&P Architects

Tropical Flow nằm tại Đông Anh, khu vực ven đô Hà Nội đang đô thị hóa nhanh. Những khu vườn và khoảng xanh tự nhiên dần được thay thế bằng nhà ở, làm giảm không gian thoáng và cây xanh trong khu vực. Trước bối cảnh đó, công trình đưa cây xanh, ánh sáng và thông gió tự nhiên trở thành những yếu tố chính của không gian sống.

Không gian được tổ chức theo một “dòng chảy” liên tục từ bên trong ra mặt tiền. Các khoảng xanh được bố trí xen kẽ giữa những khu vực sinh hoạt, giúp ánh sáng và không khí đi sâu vào nhà. Ở phía trước, lớp ngói treo tạo bóng và giảm tác động trực tiếp của nắng. Phía sau, lớp gạch thông gió hỗ trợ lưu thông không khí và tạo sự riêng tư. Hai lớp vỏ này cùng tạo nên những khoảng đệm giúp ngôi nhà thích ứng tốt hơn với môi trường bên ngoài. Các không gian được bố trí linh hoạt theo chiều đứng, kết hợp với khu vườn trên mái trồng rau và cây ăn quả. Cách tổ chức này mở rộng diện tích xanh trong bối cảnh mật độ xây dựng ngày càng tăng.

2. Greenery Curtain House/ HGAA

Greenery Curtain House nằm tại Mạo Khê, Quảng Ninh, trong khu vực từng chịu tác động từ hoạt động khai thác than và có chất lượng môi trường thấp. Công trình đưa cây xanh trở thành một phần của cấu trúc nhà ở, góp phần cải thiện vi khí hậu và chất lượng không gian sống.

Một lớp thực vật nhiều tầng được bố trí bao quanh ngôi nhà, gồm cây bóng mát, cây bụi và dây leo rủ từ mái. Hệ cây xanh tạo thành một màn lọc tự nhiên, giúp giảm bụi, tiếng ồn và tác động trực tiếp từ môi trường đô thị. Lớp cây cũng tạo thêm bóng mát cho các không gian bên trong. Các khu vực sinh hoạt chính được tổ chức quanh sân trong trung tâm. Khoảng xanh này đưa cây cối, mặt nước và ánh sáng tự nhiên vào sâu trong nhà, tạo sự kết nối giữa các phòng và cảnh quan.

3. Nam Da House/ 24 Minimalist Architecture

Nam Da House nằm phía sau một ngôi nhà hiện hữu tại Lâm Đồng, bị hạn chế về ánh sáng và thông gió, chịu nắng hướng Tây gay gắt vào buổi chiều. Thiết kế tập trung cải thiện vi khí hậu bằng những giải pháp thụ động, tận dụng các điều kiện tự nhiên sẵn có trên khu đất.

Sân vườn trung tâm được tổ chức như lõi vi khí hậu của ngôi nhà. Khoảng xanh này đưa ánh sáng và gió vào sâu bên trong, kết nối phòng khách, bếp và phòng ngủ. Phía trước công trình, một sân ngoài trời tạo khoảng đệm giữa nhà mới và nhà của bố mẹ. Khoảng đệm này giúp không khí lưu thông tốt hơn, tạo sự chuyển tiếp mềm mại giữa các không gian. Ở hướng Tây, phần mái ngói đua rộng tạo bóng râm và hạn chế bức xạ nhiệt trực tiếp vào nội thất.

Cây xanh hiện hữu được giữ lại và đưa xuyên qua mái, tạo nên những khoảng bóng mát tự nhiên. Thảm thực vật cũng góp phần cải thiện điều kiện vi khí hậu, giữ lại mối liên hệ giữa ngôi nhà và cảnh quan vốn có. Từ sân vườn trung tâm, khoảng đệm phía trước đến mái đua và hệ cây xanh, Nam Da House cho thấy cách những giải pháp đơn giản có thể tạo ra hiệu quả rõ rệt. Công trình kiểm soát nắng, tăng thông gió và cải thiện tiện nghi nhiệt bằng chính những yếu tố tự nhiên của khu đất.

4. Villa 68 | MAS Architecture Workshop

Villa 68 nằm trong một khu đô thị mới tại TP.HCM, trên khu đất góc rộng 500m² và được bao quanh bởi các tòa nhà cao tầng. Bối cảnh này đặt ra nhiều yêu cầu về kiểm soát nắng, nhiệt, tiếng ồn và tầm nhìn từ bên ngoài.

Công trình nâng tầng trệt và cảnh quan lên 1,5m so với vỉa hè, tạo khoảng cách với đường phố mà không cần sử dụng tường kín. Bao quanh ngôi nhà là lớp vỏ bê tông thô gần như khép kín, được tổ chức thành nhiều lớp. Hệ vỏ này hạn chế tầm nhìn từ bên ngoài, đồng thời tạo một lớp bảo vệ trước tác động của môi trường đô thị.

Ở phía Tây, các ban công được bố trí giữa lớp tường bê tông và không gian sống, tạo thành khoảng đệm trước nắng nóng. Khoảng đệm này giúp giảm nhiệt truyền vào bên trong và hỗ trợ lưu thông không khí. Các logia và khoảng mở được bố trí phù hợp, duy trì sự kết nối giữa không gian sống và cảnh quan bên ngoài.

Bên trong, giếng trời nằm ở trung tâm kết hợp với cầu thang xoắn, đưa ánh sáng và không khí tự nhiên vào các khu vực sinh hoạt. Đây cũng là điểm kết nối giữa các tầng, giúp các thành viên trong gia đình dễ dàng tương tác trong quá trình sử dụng.

5. Dong Trieu Retreat | NAQI & Partners

Dong Trieu Retreat gồm những cấu trúc nhỏ nằm xen kẽ trong cảnh quan xanh của Quảng Ninh. Công trình tận dụng mặt nước, cây xanh, ánh sáng và gió để tạo nên không gian sống thư giãn, gần gũi với thiên nhiên.

Khu bếp và phòng ăn nằm dưới mái dốc rộng, được bao quanh bởi những bức tường cong. Mái lớn kết hợp với các mảng tường tạo nên nhiều lớp không gian kín và mở, sáng và tối. Những lớp không gian này tạo chiều sâu cho công trình, giữ sự thoáng đãng và hình thành khoảng chuyển tiếp giữa bên trong với cảnh quan. Từ bếp đến phòng ăn và phòng trà, các không gian được nối tiếp theo một dòng chảy liên tục. Những khoảng mở hướng ra cảnh quan, cho phép ánh sáng và gió tự nhiên đi sâu vào công trình. Mái dốc rộng, khoảng mở và cây xanh cùng tạo nên những thay đổi về ánh sáng, gió và cảm nhận nhiệt trong không gian.

Tổng thể Dong Trieu Retreat đưa cảnh quan trở thành một phần của cấu trúc kiến trúc. Mái, tường cong, khoảng mở và mặt nước được tổ chức thành những lớp không gian đan xen, tạo sự cân bằng giữa khu sinh hoạt chung và những khoảng lặng riêng tư. Công trình mở ra một cách sống chậm, nơi con người luôn duy trì sự kết nối với thiên nhiên.