Hãy tưởng tượng bạn đang có 6 chiếc mũ với 6 màu sắc khác nhau. Mỗi khi “đội” một chiếc mũ, bạn sẽ tạm thời chuyển sang một cách suy nghĩ khác.

⚪ Mũ trắng – “Chúng ta biết gì?”

Mũ trắng tập trung vào thông tin, dữ liệu và sự thật.

Khi đội chiếc mũ này, hãy tạm gác cảm xúc và ý kiến cá nhân sang một bên để hỏi:

• Chúng ta đã biết những thông tin nào?
• Có dữ liệu hoặc bằng chứng nào?
• Chúng ta còn thiếu thông tin gì?

Ví dụ: Khi thảo luận “Có nên cấm sinh viên sử dụng điện thoại trong lớp?”, mũ trắng sẽ quan tâm đến những thông tin như: sinh viên sử dụng điện thoại để làm gì, quy định hiện tại của trường là gì, những vấn đề nào đang xảy ra...

---

🔴 Mũ đỏ – “Tôi cảm thấy thế nào?”

Mũ đỏ đại diện cho cảm xúc, trực giác và cảm nhận cá nhân.

Bạn không nhất thiết phải giải thích dài dòng hay đưa ra bằng chứng. Chỉ cần thành thật với cảm nhận của mình:

“Tôi cảm thấy không thoải mái với ý tưởng này.”

“Tôi có cảm giác phương án này sẽ tạo ra nhiều vấn đề.”

Cảm xúc không phải lúc nào cũng là căn cứ để đưa ra quyết định, nhưng chúng là một phần thực tế trong cách con người suy nghĩ và hành động.

---

⚫ Mũ đen – “Điều gì có thể xảy ra?”

Mũ đen tập trung vào rủi ro, hạn chế và những vấn đề có thể phát sinh.

Khi đội mũ đen, hãy thử trở thành người “khó tính” nhất trong nhóm:

• Điều gì có thể không hiệu quả?
• Rủi ro nằm ở đâu?
• Điều gì có thể khiến kế hoạch thất bại?
• Chúng ta đang bỏ sót vấn đề nào?

Mũ đen không có nghĩa là luôn tiêu cực. Nó giúp chúng ta kiểm tra một ý tưởng trước khi quá hào hứng với nó.

---

🟡 Mũ vàng – “Điều gì có thể tốt?”

Nếu mũ đen tìm kiếm rủi ro, thì mũ vàng tìm kiếm giá trị, lợi ích và cơ hội.

Hãy thử đặt câu hỏi:

• Ý tưởng này có thể mang lại lợi ích gì?
• Tại sao nó có thể thành công?
• Cơ hội nào đang mở ra?
• Nếu thực hiện, điều gì tích cực có thể xảy ra?

Đôi khi, chúng ta quá nhanh chóng nhìn thấy lý do một ý tưởng không thể thực hiện. Mũ vàng buộc chúng ta dừng lại và hỏi:

“Nhưng nếu nó có thể thành công thì sao?”

---

🟢 Mũ xanh lá – “Còn cách nào khác không?”

Đây là chiếc mũ của sáng tạo và những ý tưởng mới.

Khi đội mũ xanh lá, bạn không cần ngay lập tức đánh giá một ý tưởng là tốt hay xấu. Hãy tập trung vào việc tạo ra các khả năng:

• Có giải pháp nào khác không?
• Có thể làm theo một cách hoàn toàn khác không?
• Nếu không bị giới hạn bởi cách làm hiện tại thì sao?
• Chúng ta có thể kết hợp hai ý tưởng thành một không?

Một ý tưởng ban đầu có thể chưa hoàn hảo. Điều quan trọng là tạo ra đủ nhiều khả năng trước khi chọn một phương án.

---

🔵 Mũ xanh dương – “Chúng ta đang làm gì?”

Mũ xanh dương là chiếc mũ của điều phối và kiểm soát quá trình tư duy.

Nó giúp chúng ta xác định:

• Chúng ta đang giải quyết vấn đề gì?
• Mục tiêu của cuộc thảo luận là gì?
• Chúng ta cần xem xét những khía cạnh nào?
• Bước tiếp theo là gì?

Có thể hiểu đơn giản, mũ xanh dương giống như người cầm lái, giúp cả nhóm không đi quá xa khỏi vấn đề đang cần giải quyết.

Tại sao sinh viên nên biết về 6 Chiếc mũ tư duy?

Trong học tập, bạn sẽ thường xuyên gặp những tình huống cần nhiều hơn một câu trả lời.

Làm bài tập nhóm.
Thuyết trình.
Tranh luận.
Phân tích một tình huống kinh doanh.
Đề xuất một ý tưởng khởi nghiệp.
Hay đơn giản là quyết định nên lựa chọn phương án nào.

Trong những tình huống đó, chúng ta rất dễ rơi vào một “lối mòn” tư duy: thấy điều mình thích thì chỉ tìm lý do để bảo vệ nó, hoặc không thích thì chỉ tìm lý do để phản đối.

6 Chiếc mũ tư duy giúp chúng ta làm điều ngược lại: chủ động thay đổi góc nhìn.

Một ý tưởng có thể được nhìn qua cả 6 câu hỏi:

⚪ Sự thật là gì?
🔴 Tôi cảm thấy thế nào?
⚫ Rủi ro là gì?
🟡 Lợi ích là gì?
🟢 Còn ý tưởng nào khác?
🔵 Chúng ta cần làm gì tiếp theo?

Khi đó, thay vì chỉ hỏi “Tôi có đồng ý với ý tưởng này không?”, bạn có thể hỏi một câu sâu hơn:

“Tôi đã nhìn ý tưởng này từ đủ nhiều góc độ chưa?”

Thử ngay với một vấn đề quen thuộc

Hãy thử chọn một vấn đề mà bạn và bạn bè thường tranh luận, chẳng hạn:

“Có nên cấm sinh viên sử dụng điện thoại trong lớp học?”

Đừng vội chọn Có hoặc Không. Hãy lần lượt đội 6 chiếc mũ:

⚪ Mũ trắng: Chúng ta biết gì về việc sử dụng điện thoại trong lớp?

🔴 Mũ đỏ: Sinh viên cảm thấy thế nào nếu điện thoại bị cấm?

⚫ Mũ đen: Những vấn đề nào có thể xảy ra nếu cấm điện thoại?

🟡 Mũ vàng: Việc cấm điện thoại có thể mang lại lợi ích gì?

🟢 Mũ xanh lá: Có giải pháp nào khác ngoài “cấm” hoặc “không cấm”?

🔵 Mũ xanh dương: Sau khi xem xét tất cả các góc nhìn, chúng ta cần làm gì tiếp theo?

Bạn sẽ nhận ra rằng một câu hỏi tưởng như chỉ có hai đáp án “có” hoặc “không” có thể mở ra rất nhiều hướng suy nghĩ khác nhau.

6 Chiếc mũ không giúp bạn suy nghĩ thay. Nó giúp bạn suy nghĩ rộng hơn.

Lần tới khi gặp một vấn đề khó, trước khi bảo vệ ngay quan điểm của mình, hãy thử “đổi mũ”.

Có thể bạn sẽ không thay đổi ý kiến. Nhưng bạn sẽ hiểu rõ hơn vì sao mình lựa chọn ý kiến đó – và hiểu được vì sao người khác lại nhìn vấn đề theo một cách khác.

Đó chính là một bước quan trọng để trở thành một người tư duy đa chiều, sáng tạo và có khả năng ra quyết định tốt hơn.