Biến đổi khí hậu không còn là một kịch bản trong tương lai. Với miền Trung, những diễn biến thời tiết cực đoan đang hiện hữu ngày càng rõ nét, với quy mô bão, mưa lớn và ngập lụt vượt xa nhiều dữ liệu lịch sử từng được dùng để thiết kế đô thị và hạ tầng.

Trong bối cảnh ấy, vấn đề không còn chỉ là làm thế nào để khắc phục hậu quả sau thiên tai, mà quan trọng hơn là: ngay từ đầu, đô thị, kiến trúc và công trình phải được quy hoạch, thiết kế ra sao để có thể chủ động thích ứng và giảm thiểu rủi ro.

Đó cũng là lý do Hội Kiến trúc sư Việt Nam phối hợp cùng UBND TP Đà Nẵng tổ chức Hội thảo khoa học: “Kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu & phòng chống thiên tai: Giải pháp từ quy hoạch đến thiết kế công trình” vào ngày 16/5/2026 tại Đà Nẵng.

Miền Trung trước áp lực khí hậu cực đoan ngày càng gia tăng

Miền Trung vốn là vùng có khí hậu khắc nghiệt với nắng nóng kéo dài, mưa bão dồn dập. Những năm gần đây, thiên tai đã thiết lập nhiều kỷ lục cực đoan so với các dấu mốc lịch sử. Hội nghị toàn quốc về phòng, chống thiên tai ngày 1/4/2026 do Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì đã đánh giá: năm 2025, thiên tai diễn ra “dồn dập, khốc liệt, vượt mức lịch sử”. Tại miền Trung, 7 cơn bão và 1 áp thấp nhiệt đới đã đổ bộ, lượng mưa tại Thừa Thiên Huế lên tới hơn 1.730 mm/24 giờ, phá vỡ mọi kỷ lục.

Thiên tai nặng nề ở các tỉnh miền Trung

Khí hậu cực đoan đang tạo áp lực trực tiếp lên cấu trúc đô thị và nông thôn: lũ vượt lịch sử trên 21 tuyến sông khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, nhiều khu dân cư bị ngập sâu kéo dài do quy hoạch thiếu tính toán thoát lũ, công trình xuống cấp nhanh trước thời tiết khắc nghiệt, hạ tầng kỹ thuật thiếu linh hoạt để thích ứng với biến động bất thường.

Áp lực không chỉ đến từ biến đổi khí hậu mà còn xuất phát từ chính quá trình phát triển đô thị và khai thác không gian thiếu kiểm soát. Việc san lấp ao hồ, thu hẹp hệ thống thoát nước tự nhiên, phát triển đô thị bám sông - bám biển - bám núi nhưng thiếu vùng đệm sinh thái đang khiến nhiều khu vực trở nên dễ tổn thương hơn trước thiên tai.

Khi điều kiện khí hậu thay đổi, nhiều tiêu chuẩn quy hoạch và hạ tầng cũ cũng dần bộc lộ giới hạn. Không ít đô thị ven biển hiện nay đang phải đối mặt với tình trạng ngập sâu kéo dài, quá tải hạ tầng thoát nước và suy giảm khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Không thể tiếp tục tư duy “chống lại thiên nhiên”

Trong nhiều năm, phát triển đô thị thường được tiếp cận theo hướng can thiệp mạnh để kiểm soát tự nhiên. Tuy nhiên, trước những biến động khí hậu ngày càng khó dự báo, cách tiếp cận này đang cho thấy nhiều bất cập.

Giới chuyên môn cho rằng, thay vì cố gắng “chống lại” thiên nhiên bằng các giải pháp cứng đơn thuần, đô thị tương lai cần chuyển sang tư duy thích ứng linh hoạt hơn - nơi nước có không gian để thoát, cảnh quan đóng vai trò như hạ tầng sinh thái, còn công trình được thiết kế với khả năng tự bảo vệ trước điều kiện cực đoan.

Điều đó đồng nghĩa với việc quy hoạch không chỉ dừng ở tổ chức phát triển không gian mà phải tích hợp quản trị rủi ro ngay từ đầu. Kiến trúc cũng không còn đơn thuần là tạo lập nơi ở hay công trình sử dụng mà cần trở thành một hệ thống chống chịu đô thị.

Từ đây, nhiều khái niệm như “đô thị bọt biển”, hạ tầng xanh, hành lang thoát lũ, vùng đệm sinh thái hay kiến trúc chống ngập đang dần trở thành những hướng tiếp cận quan trọng đối với các đô thị miền Trung.

Từ quy hoạch đến công trình: Khi kiến trúc trở thành lớp phòng thủ chủ động

Không chỉ ở quy mô đô thị, bài toán thích ứng hiện nay đang đi sâu đến từng công trình và cộng đồng cư dân.

Quy hoạch đô thị tạo hệ thống thoát lũ tự nhiên giúp thích ứng bền vững với thiên tai tại miền Trung

Trong thời gian qua, nhiều mô hình nhà chống bão lũ, nhà nâng cốt nền, nhà lắp ghép linh hoạt hay không gian cộng đồng đa năng đã được nghiên cứu và triển khai tại miền Trung. Những giải pháp này cho thấy công trình không còn là đối tượng bị động trước thiên tai mà có thể trở thành lớp phòng thủ trực tiếp giúp giảm thiểu thiệt hại và duy trì khả năng vận hành trong điều kiện khẩn cấp.

Song song với đó, các nghiên cứu về tái cấu trúc cảnh quan ven sông, quy hoạch điểm dân cư miền núi thích ứng sạt lở hay phát triển hạ tầng xanh điều tiết nước cũng đang mở ra những hướng tiếp cận mới cho đô thị miền Trung.

Đây cũng là những nội dung trọng tâm sẽ được thảo luận tại Hội thảo khoa học diễn ra vào ngày 16/5 tới tại Đà Nẵng.

Hội thảo khoa học “Kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu & Phòng chống thiên tai: Giải pháp từ quy hoạch đến thiết kế công trình” sẽ diễn ra vào ngày 16/5

Sự kiện quy tụ hơn 300 chuyên gia, nhà quản lý, kiến trúc sư trong cả nước, tập trung vào ba trụ cột: quy hoạch thích ứng, thiết kế công trình chống chịu, và quản trị chính sách. Nội dung các tham luận được tuyển chọn tập trung vào nhiều vấn đề cấp thiết hiện nay như: Thiết kế thích ứng nước và cảnh quan theo mô hình “làng bọt biển”, biến đổi hình thái nhà ở thích ứng ngập lụt, kiến trúc nhà lắp ghép linh hoạt phục vụ phòng chống bão lũ, giải pháp quy hoạch điểm dân cư miền núi thích ứng sạt lở, quy hoạch đô thị di sản thích ứng ngập lụt, Tái cấu trúc cảnh quan ven sông trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu.

Điểm đáng chú ý là các tham luận không chỉ dừng ở lý thuyết nghiên cứu mà hướng mạnh đến khả năng ứng dụng thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh các đô thị miền Trung đang chịu áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu.

Bên cạnh chương trình hội thảo, Ban Tổ chức cũng sẽ phát hành Kỷ yếu khoa học tổng hợp các bài nghiên cứu và tham luận đã được phản biện chuyên môn. Kỷ yếu được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn tư liệu tham khảo cho giới chuyên môn, cơ quan quản lý và các địa phương trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển đô thị thích ứng dài hạn.

Thông tin chi tiết sự kiện:

• Thời gian: 08:30 – 12:00, Thứ Bảy ngày 16/05/2026.
• Địa điểm: Hội trường Trung tâm Hành chính Thành phố Đà Nẵng
• Cơ quan chủ trì: Hội Kiến trúc sư Việt Nam, UBND TP. Đà Nẵng
• Đơn vị phối hợp tổ chức: Sở Xây Dựng TP Đà Nẵng, Hội Kiến trúc sư TP. Đà Nẵng, Kienviet Media