Terra Cotta Workshop – xưởng gốm nằm bên dòng Thu Bồn tại Quảng Nam do Tropical Space thiết kế vừa được vinh danh tại RIBA International Awards for Excellence 2026, một trong những giải thưởng kiến trúc uy tín và khắt khe nhất thế giới. Công trình gây ấn tượng bởi cách kết nối kiến trúc với nghề gốm truyền thống, bối cảnh tự nhiên và đời sống cộng đồng địa phương, đồng thời thể hiện tư duy thiết kế bền vững và khả năng thích ứng trước điều kiện khí hậu đặc thù của miền Trung Việt Nam.

Terra Cotta Workshop và chiến thắng RIBA 2026

Công trình Terra Cotta Workshop, nằm trong khuôn viên Xưởng đất nung Quảng Nam của gia đình nghệ nhân Lê Đức Hạ, là một trong những dự án được lựa chọn tại RIBA International Awards for Excellence 2026 do Viện Kiến trúc Hoàng gia Anh (RIBA) công bố ngày 11/6 vừa qua.

Được tổ chức hai năm một lần, RIBA International Awards for Excellence tôn vinh những công trình tiêu biểu ngoài Vương quốc Anh có cách tiếp cận sáng tạo, chất lượng thiết kế xuất sắc và tạo ra những tác động tích cực đối với xã hội, cộng đồng, môi trường cũng như các giá trị bản địa.

Công trình Terra Cotta Workshop Tropical Space thiết kế được vinh danh tại RIBA International Awards for Excellence 2026

Từ 1996, cấu trúc của giải thưởng bao gồm 2 hạng mục: RIBA Stirling Prize (nội bộ Vương Quốc Anh) và RIBA International Prize (được trao cho các công trình ngoài Vương Quốc Anh). Với chiến thắng này, Tropical Space cùng với công trình Terra Cotta Workshop sẽ được lọt vào danh sách đánh giá bởi Viện RIBA cho giải thưởng lớn RIBA International Prize vào tháng 10.2026.

Mùa giải năm nay, các công trình dự thi ở các hạng mục khác nhau như: Thích ứng và tái sử dụng công trình cũ, Kiến trúc ứng phó biến đổi khí hậu, Phục vụ và kết nối cộng đồng, Sự bền vững và phục hồi.

Công trình Terra Cotta Workshop dường như hội tụ cả bốn nội dung này, xuất phát từ đề bài của gia đình nghệ nhân Lê Đức Hạ, cùng quá trình quan sát và cảm nhận sâu sắc về bối cảnh tự nhiên, khí hậu, con người địa phương và nghề gốm truyền thống đang dần mai một.

Bên cạnh đó là tư duy thiết kế của kiến trúc sư, hướng đến việc tạo nên một công trình không mang tính độc tôn mà hòa mình vào bối cảnh, gợi cảm giác thân thuộc trong một diện mạo mới và kết nối hài hòa giữa kiến trúc, con người, nghề thủ công truyền thống với thiên nhiên. Chính vì vậy, công trình được đăng ký dự thi ở hạng mục Bền vững và Phục hồi.

Terra Cotta Workshop là một xưởng gốm được thiết kế và hoàn thành vào 2023, nơi cung cấp không gian làm việc mới cho các nghệ nhân gốm trên chính cái nền của xưởng cũ sau khi hết khả năng chống chọi trước những cơn bão hơn hai thập kỷ.

Terra Cotta Workshop nhìn từ trên cao

 

Terra Cotta được hình thành với tiêu chí: hài hoà với thiên nhiên, gìn giữ nét truyền thống và bền vững với thời gian

Tái thiết xưởng gốm trên nền ký ức và truyền thống  

Khuôn viên Xưởng đất nung Quảng Nam gồm Xưởng gốm Terra Cotta Workshop và Xưởng sáng tác Terra Cotta Studio của nghệ nhân Lê Đức Hạ cùng gia đình, nằm khiêm nhường giữa không gian xanh mát bên dòng sông Thu Bồn. Con sông và các phụ lưu của nó chảy qua vùng đất Quảng Nam rộng lớn, nơi lưu giữ những dấu ấn lịch sử và văn hóa của các vương quốc từng tồn tại suốt nhiều thế kỷ.

Sông Thu Bồn là huyết mạch của đời sống người dân Quảng Nam, góp phần bồi đắp nên văn hóa, vật chất và lịch sử của vùng đất này. Đây cũng là vùng đất cung cấp nguồn đất sét để tạo nên những công trình đền tháp cổ kính của Quảng Nam, vùng duyên hải miền Trung Việt Nam.

Bản thân bối cảnh lịch sử con sông và câu chuyện gắn liền với nó đã là chất kết dính mạnh mẽ cho tình yêu nghề gốm truyền thống và vật liệu đất nung. Nhờ vậy, ông và gia đình vẫn bền bỉ gìn giữ ngọn lửa trong lò nung gốm suốt hơn 20 năm qua, dù thế hệ trẻ trong làng đang dần rời đi để mưu sinh.

Sông Thu Bồn - con sông gắn bó sâu sắc với đời sống và văn hoá của người dân Quảng Nam

Con sông tuy hiền hòa nhưng cũng khó lường vào mùa lũ tháng 10 hàng năm. Nước dâng tràn qua toàn bộ quang cảnh và nhấn chìm mặt đất dưới nước. Người dân địa phương nơi đây đã quen sắp xếp cuộc sống của họ để thích ứng với quy luật lũ của dòng sông: khi nước dâng cao, họ di chuyển tất cả đồ đạc lên gác mái. Chờ khi nước rút, mọi người sẽ xuống dọn dẹp nhà cửa của họ và trợ giúp cho những người hàng xóm.

Được thiết kế nhằm thích ứng với điều kiện tự nhiên và khí hậu đặc trưng của vùng đất ven sông Thu Bồn, Terra Cotta Workshop là một quần thể kiến trúc hài hòa, nổi bật với hệ tường gạch và các không gian mở.

Ở trung tâm, lò nung nguyên bản vẫn được bảo tồn sau nhiều trận mưa bão, nay được bao bọc bởi một kết cấu gạch hình trụ. Hai bức tường tuyến tính chủ đạo - một thẳng và một gấp khúc - định hình mặt bằng hình chữ nhật, đồng thời phân chia không gian thành các khu vực dành cho hoạt động thủ công, tương tác cộng đồng và lưu thông.

 

Những bức tường gạch được xây dựng tỉ mỉ bao quanh lò nung vừa định hình không gian, vừa tạo sự hài hòa với cảnh quan xung quanh

Tại khu vực trung tâm, các hoạt động chế tác hằng ngày vẫn được duy trì ngay tại vị trí vốn có của chúng. Kiến trúc mới được hình thành từ quá trình quan sát tinh tế và sâu sắc những thói quen lao động của người thợ thủ công - cách họ đi lại, ngồi làm việc, thao tác và di chuyển - cùng với sự chuyển động của ánh sáng và không khí trong và ngoài không gian.

Những quan sát này đã định hình nên một chuỗi không gian hình học được tổ chức hợp lý, vừa hỗ trợ quá trình tạo tác điêu khắc, vừa đảm bảo điều kiện chiếu sáng và thông gió tối ưu. Các mái kim loại dốc, được đỡ bởi hệ khung thép nhẹ và liên kết với những bức tường gạch, tạo nên những khoảng bóng râm rộng rãi cho khu vực làm việc và sinh hoạt cộng đồng.

Nhìn từ ngoài đường, những mái tôn mang vẻ mộc mạc, hòa mình vào bối cảnh xung quanh, nhưng khi bước vào hành lang hẹp giữa các bức tường, người ta bất ngờ đối diện với lò nung cô đọng – một điểm nhấn đầy ấn tượng và giữ vị trí trung tâm của công trình.

Các bức tường gạch đục lỗ cho phép người bên ngoài thấp thoáng quan sát hoạt động bên trong xưởng. Những khe hẹp trên tường, được đặt ngang tầm mắt của người thợ khi ngồi làm việc, tạo nên các khung nhìn kết nối giữa các khu vực. Cao độ của những khe mở này được tính toán dựa trên tư thế và chuyển động thực tế của người thợ. Những băng ghế thấp cùng nền đất tự nhiên góp phần giữ gìn tinh thần truyền thống của nghề thủ công.

Các trục nhìn được sắp đặt cẩn thận giúp kết nối người thợ với nhau, với khu vườn và dòng sông phía xa, từ đó hỗ trợ sự giao tiếp nhẹ nhàng và quy trình làm việc cộng tác. Gạch được lựa chọn không chỉ bởi khả năng thích ứng môi trường – hấp thụ nhiệt và độ ẩm để điều hòa vi khí hậu bên trong – mà còn vì ý nghĩa biểu tượng gắn liền với đất đai. Đối với người nghệ nhân, vật liệu này phản ánh mối liên kết sâu sắc của gia đình ông với địa chất và lịch sử địa phương.

Công trình chứa đựng nhiều lớp ý nghĩa và câu chuyện về di sản nghề thủ công, kỹ nghệ chế tác, vẻ đẹp của vật liệu bản địa, thiên nhiên, ký ức quê hương và cảm thức thuộc về nơi chốn. Một cấu trúc “hữu cơ” - vừa là công trình kiến trúc, vừa là công cụ lao động, đồng thời là một phần của cảnh quan - không chỉ phục vụ hoạt động sản xuất mà còn nuôi dưỡng cuộc đối thoại bền bỉ giữa con người, địa điểm và truyền thống.